Methodisch gebruik van AI

Vele publicaties over AI gaan over ethiek, hallucineren en dode bomen. Veel minder treft men bespiegelingen aan over het methodisch verantwoord gebruiken van AI.

Zelf heb ik AI omarmd als amor fati: ik ga ermee aan de slag en kijk wel waar het schip strandt of dat het veilig in een haventje aankomt. De toekomstige schrijver van non fictie, hoe darmtalig ook, zal niet ontkomen aan de nieuwe cognitieve infrastructuren, was mijn idee. De relatie tussen kennis-in-het-hoofd en kennis-in-de-wereld verandert, opnieuw.

Als je onderzoek doet, in mijn geval historisch onderzoek naar vorstenspiegels, lesboeken voor leiders, constituties, hoe kun je AI dan zo goed mogelijk inzetten in het hele proces van ideevorming tot en met publicabel essay of hoofdstuk? Van vraag tot antwoord. Met die methodologische vraag ben ik op pad.

Zeker, ik heb AI zien hallucineren, maar AI het ook vaak bij het rechte einde zien hebben. Ik zag Chat en Gemini met boektitels, studies, op de proppen komen, waarvan ik dacht: geweldig. Maar ook dat ik een enkele keer moest concluderen: fantasie, een dode mus.

Ik moest leren prompts te schrijven, of liever, opnieuw leren concrete vragen te formuleren. Meer dan ooit is de kunst van het vragen stellen een cruciale vaardigheid.

Al snel kreeg ik de tip van iemand Googles NotebookLM te gebruiken omdat je daarin de bronteksten kan opslaan. AI kijkt dan naar deze set van bronnen en niet naar de statistische waarschijnlijkheidspatronen gebaseerd op de triljoenen webpagina’s waarmee het getraind is. Methodologisch pluspunt: je kunt checken of de antwoorden gesteund worden door het bronmateriaal. Hoe was het leven zonder deze tools?

En wat te denken van al die vertaalprogramma’s? En ze worden steeds beter. Middeleeuwse Latijnse teksten: appeltje eitje. Russisch, Japans, Chinees: peanuts. Heb je dan geen huiver, dat de vertalingen niet kloppen? Zeker die heb ik. Maar de vraag is: wil je de zekerheid van geen toegang of de onzekerheid van wel toegang? Mijn keus is gemaakt.

Mijn favoriet: AI-assisted reading. Een soort close reading. Ik upload een zin, alinea, altijd een lastige tekst, geef mijn interpretatie en vraag AI, die ik als tutor met tegenspraak heb ingeregeld, om feedback. Vaak gevoed met gezaghebbende secundaire literatuur. Mind blowing. Doordat je het object van analyse (het tekstfragment), je interpretatie en het commentaar van AI bij elkaar hebt, provoceert dat bij mij een actieve reflectie.

Dan het schrijven zelf. Ik schrijf zelf nooit. Tekst wórdt in mij geschreven. Via een nauw geboortekanaal van moeite, pijn en ongeduld komt die naar buiten en wordt geboren.